Proforma, invoys, qadoq varaqasi: chet eldan xarid lugʻati
Proforma — toʻlovgacha hisob, invoys — joʻnatilgan yuk uchun hisob, qadoq varaqasi — har bir yashikda nima borligi. Xitoydan bitta xaridda bunday soʻzlardan yigirma-oʻttiztasi uchraydi. Bu yerda har biri bir-ikki gapda tushuntirilgan, tafsilotlar esa alohida maqolalarda.
Yangilangan
Mundarija
Proforma — zavod toʻlovgacha chiqaradigan dastlabki hisob. Invoys — haqiqatda joʻnatilgan narsa uchun hisob; bojxona toʻlovlarni shu boʻyicha hisoblaydi. Qadoq varaqasi — yuk roʻyxati: nechta joy, qaysi joyda nima, vazn va oʻlchamlar. Bu uchta asosiy soʻz, lekin Xitoydan bitta xaridda yana yigirma-oʻttiztasi uchraydi. Quyida ular bitim bosqichlari boʻyicha jamlangan. Har birida — qisqa izoh va batafsil yozilgan maqolaga havola.
Buyurtmagacha
| Soʻz | Oddiy soʻzlar bilan |
|---|---|
| Soʻrov (RFQ, inquiry) | zavodga xatingiz: nima kerak, qancha, qayerga |
| Tijoriy taklif (quotation, offer) | zavod javobi: narx, shartlar, ishlab chiqarish muddati, narxning amal qilish muddati |
| Proforma (proforma invoice, PI) | toʻlovgacha dastlabki hisob: pozitsiyalar, narx, yetkazish va toʻlov shartlari, rekvizitlar |
| Spetsifikatsiya | shartnomaga ilova qilinadigan pozitsiyalar roʻyxati: artikul, ijro, miqdor |
| Shartnoma (kontrakt) | tomonlarni majburiyat bilan bogʻlaydigan hujjat; imzolangan proforma baʼzan uning oʻrnini bosadi |
| Namuna (sample) | partiyadan oldingi buyum, keyin partiya shu boʻyicha qabul qilinadi |
| MOQ, lead time, OEM | zavod javobidagi soʻzlar; alohida maqolada tahlil qilingan |
Yetkazish shartlari
| Soʻz | Oddiy soʻzlar bilan |
|---|---|
| Inkoterms | Xalqaro savdo palatasi qoidalari: sotuvchi tovarni qayerda topshiradi, xavf xaridorga qachon oʻtadi, yoʻl uchun kim toʻlaydi. Amaldagi tahriri — Incoterms 2020 |
| EXW, FCA, CPT, CIP, DAP | har qanday transport turi uchun Inkoterms qoidalari; Oʻzbekistonga poyezd yoki mashinada keladigan yuk uchun shulardan tanlanadi |
| FOB, CIF | faqat dengiz tashuvi uchun qoidalar; quruqlik yoʻli uchun — koʻp uchraydigan xato |
| Yetkazish joyi | uch harfdan keyin nomlangan nuqta: «FCA Urumchi, stansiya». Joysiz qoida toʻliq emas |
| Xavfning oʻtishi | shu paytdan keyin yukning yoʻqolishi yoki shikastlanishi — xaridorning tashvishi |
Toʻlov
| Soʻz | Oddiy soʻzlar bilan |
|---|---|
| Oldindan toʻlov (advance payment) | ishlab chiqarish boshlanishidan oldin summaning bir qismi |
| T/T | bank oʻtkazmasi |
| Akkreditiv (L/C) | sotuvchi kelishilgan hujjatlarni taqdim etganda xaridorning banki unga toʻlaydi. Akkreditivlar uchun banklar qoidalari — Xalqaro savdo palatasining UCP 600 qoidalari |
| Toʻlov valyutasi | invoys chiqarilgan valyuta; oʻtkazma xarajatlari shunga bogʻliq |
Joʻnatish va yoʻl
| Soʻz | Oddiy soʻzlar bilan |
|---|---|
| Invoys (commercial invoice) | joʻnatilgan yuk uchun hisob; bojxona toʻlovlarni shu boʻyicha hisoblaydi |
| Qadoq varaqasi (packing list) | joylar roʻyxati: qaysi yashikda nima, netto va brutto vazn, oʻlchamlar; unda odatda narx boʻlmaydi |
| Netto va brutto vazn | netto — qadoqsiz buyum, brutto — yashik va poddon bilan birga |
| Joylar markirovkasi | yashiklardagi yozuvlar; qadoq varaqasidagi raqamlar bilan mos kelishi kerak |
| SMGS nakladnoyi | SMGS bitimida ishtirok etadigan, jumladan Xitoy, Qozogʻiston va Oʻzbekiston davlatlari oʻrtasida temir yoʻl tashuvi hujjati |
| CMR nakladnoyi | 1956-yilgi Jeneva konvensiyasi boʻyicha xalqaro avtomobil tashuvi hujjati |
| Konosament (bill of lading) | dengiz tashuvi hujjati. Yuk kemaga qabul qilinganini tasdiqlaydi va uni portda olish huquqini beradi. Poyezd yoki mashinada yetkazishda u boʻlmaydi |
| TIR (TIR kitobchasi) | yuk plombalangan kuzovda boradigan va tranzit bojxonalari uni har bir chegarada ochmaydigan tizim |
| Kelib chiqish sertifikati | buyum qaysi mamlakatda ishlab chiqarilganini tasdiqlaydi; eksportchi mamlakatning vakolatli organi beradi |
Bojxona
| Soʻz | Oddiy soʻzlar bilan |
|---|---|
| TIF TN kodi | tovar nomenklaturasi boʻyicha tovar kodi; birinchi oltita raqami koʻp mamlakatlar uchun umumiy; toʻlovlar va ruxsatnomalar kerakmi — shunga bogʻliq |
| Bojxona deklaratsiyasi | yuk Oʻzbekistonda shu hujjat boʻyicha chiqariladi; elektron shaklda topshiriladi |
| Deklarant, bojxona brokeri | kodni tanlaydigan, toʻlovlarni hisoblaydigan va deklaratsiyani topshiradigan shaxs |
| Vaqtincha saqlash ombori | yuk rasmiylashtirishni kutadigan, bojxona nazoratidagi ombor |
| Tovarni chiqarish | bojxona qarori, shundan keyin yukni olib ketish mumkin |
| Muvofiqlik sertifikati, muvofiqlik deklaratsiyasi | tovar majburiy talablarga javob berishini tasdiqlaydi; roʻyxatdagi tovarlar uchun kerak |
Yuk kelgandan keyin
| Soʻz | Oddiy soʻzlar bilan |
|---|---|
| Qabul dalolatnomasi | omborda yukni koʻzdan kechirish hujjati: joylar, tara holati, farqlar, imzolar |
| Daʼvo (claim) | brak, kamomad yoki boshqa nav (peresort) yuzasidan sotuvchiga yozma talab |
| Buyum pasporti | aniq nusxa uchun hujjat: model, zavod raqami, tavsiflar |
| Kafolat (warranty) | belgilangan muddatda nuqsonni bartaraf etish boʻyicha sotuvchi yoki zavod majburiyati |
| ZIP | uskunaga ehtiyot qismlar, asboblar va anjomlar |
Lugʻatdan qanday foydalanish kerak
Jadvallardagi soʻzlar bitta bitimda maʼlum tartibda uchraydi: soʻrov, taklif, proforma, shartnoma, toʻlov, qadoq varaqasi bilan invoys, nakladnoy, deklaratsiya, qabul dalolatnomasi. Zavod yoki tashuvchi xatida bu yerda yoʻq soʻz uchrasa, uni taxmin qilmasdan qayta soʻrash kerak. Bir xil inglizcha soʻz turli kompaniyalarda turlicha maʼno berishi mumkin: masalan, delivery time ham ishlab chiqarish muddati, ham stansiyagacha boʻlgan muddat boʻlishi mumkin.
Shartnomada hujjatlar nomini ikki tilda yozgan maʼqul: «qadoq varaqasi (packing list)». Shunda qaysi hujjat nazarda tutilgani haqida bahs kamroq boʻladi.
Biz buni qanday qilamiz
- Invoys, qadoq varaqasi va transport hujjatlarini siz emas, biz rasmiylashtiramiz.
- TIF TN kodi, muvofiqlik sertifikati, deklaratsiya va olib kirish ruxsatnomalari ham bizning zimmamizda.
- Topilganini narxi, fotosi va tavsiflari bilan buyurtmadan oldin yuboramiz; yukni oʻz omboringizda olasiz.
Maqola nimaga tayanadi
Quyida — biz havola qilayotgan hujjatlar va materiallar: aytilganlarni oʻzingiz tekshirib koʻrishingiz mumkin.
Normalar va hujjatlar
Maʼlumotnoma materiallari
- Vikipediya (rus tilida). Соглашение о международном железнодорожном грузовом сообщенииru.wikipedia.org ↗
- Digitalize Trade (KTDDE). Road Consignment Note (CMR)digitalizetrade.org ↗
- IRU. TIRiru.org ↗
- Timewell. What Is a Packing List?timewell.jp ↗
- Shu boʻlimning maqolalari: partiya hujjatlari, yetkazish shartlari, zavodga toʻlov, TIF TN kodi va sertifikat haqida — tafsilotlar va birlamchi manbalar oʻsha yerda.