Elektr payvandlangan quvur polosadan qilinadi: uni silindrga egib, bo‘ylama chokni yuqori chastotali tok bilan payvandlashadi. Choksiz — dumaloq zagotovkadan, uni standa teshib, yoyib prokatlashadi; unda chok yo‘q, lekin devor ko‘proq o‘ynaydi va tonna narxi yuqori. Karkas, to‘siq, past bosimli suv quvuri va yoritish tayanchlari uchun narx farqi hech narsa bilan qoplanmaydi; bug‘, gidravlika, ammiak, bosim ostidagi gaz va idishlar hamda quvur liniyalari qoidalari bo‘yicha hisoblanadigan hamma narsa uchun chok — loyihachi hisobga olishi shart bo‘lgan hisobdagi koeffitsiyent.
To‘rt tizimdagi standartlar
| Tizim | Elektr payvandlangan | Choksiz | Markalar |
|---|---|---|---|
| GOST | Elektr payvandlanganGOST 10704-91 sortament, GOST 10705-80 texnik shartlar | ChoksizGOST 8732-78 sortament, GOST 8731-74 texnik shartlar | MarkalarSt2sp, St3sp, 10, 20, 09G2S |
| GB (XXR) | Elektr payvandlanganGB/T 3091-2015 past bosimli suyuqliklar uchun | ChoksizGB/T 8163-2018 suyuqliklar uchun, GB/T 8162-2018 konstruksiyalar uchun | MarkalarQ195, Q235B, 10#, 20#, Q355B |
| ASTM | Elektr payvandlanganA53 Type E, yuqori chastotali tok bilan payvandlangan | ChoksizA53 Type S va yuqori haroratlar uchun A106 | MarkalarGrade A, Grade B |
| EN | Elektr payvandlanganEN 10217-1 | ChoksizEN 10216-1 | MarkalarP195TR1, P235TR1, P235TR2, P265TR1 |
EN ga e’tibor bering: EN 10217-1 va EN 10216-1 dagi markalar bir xil, P235TR1 ham payvandlangan, ham choksiz bo‘lishi mumkin — ishlab chiqarish usulini marka emas, standart raqami belgilaydi. ASTM A53 da ham shunday: Type E — payvandlangan, Type S — choksiz, Grade B — ikkalasi uchun umumiy. Spetsifikatsiyada ishlab chiqarish usuli so‘z bilan yoziladi: «choksiz, GOST 8732» yoki «seamless, GB/T 8163».
A53 va A106: bir xil mexanika, turli quvurlar
A53 Grade B va A106 Grade B da raqamlar bir xil: oquvchanlik chegarasi 240 MPa dan, vaqtinchalik qarshilik 415 MPa dan kam emas. Farq boshqa narsada. A106 — faqat choksiz, faqat sokin po‘lat, kremniy 0,10 % dan kam emas va yuqori haroratda ishlash uchun mo‘ljallangan; A53 payvand chokiga va qaynovchi po‘latga ruxsat beradi hamda umumiy maqsadlar uchun mo‘ljallangan. Zavod ko‘pincha choksiz quvurni A53 Type S / A106 Gr.B qo‘sh belgisi bilan sertifikatlaydi — agar quvur ikkala standartga javob bersa, bunga yo‘l qo‘yiladi; payvandlangan quvur A106 bo‘yicha hech qachon sertifikatlanmaydi.
Chok koeffitsiyenti va devor qalinligi
Quvur liniyasi hisobida payvandlangan quvurning mustahkamligi chok koeffitsiyentiga ko‘paytiriladi: ASME B31.3 bo‘yicha yuqori chastotali tok bilan payvandlangan quvur uchun u 0,85 ga, choksiz uchun — 1,00 ga teng. Ya’ni teng devorda payvandlangan quvur 15 % kuchsizroq hisoblanadi va loyihachi yo devorni qalinroq oladi, yo choksizni yozadi. Teskari tomoni: choksiz quvurda devor qalinligi dopuski payvandlanganidan kengroq — GOST 8732 va GOST 10704 jadvallari buni ko‘rsatadi, — va byuro inspektori choksiz quvur devorini bitta emas, ikkala uchda bir nechta nuqtada o‘lchaydi.
Metr massasi ikkalasi uchun bir xil
Formula
m = 0,02466 · (D − t) · t
m — 1 m massasi, kg; D — tashqi diametr, t — devor qalinligi, mm da. Koeffitsiyent — bu π · 7,85 / 1 000.
| D×t, mm | Massa, kg/m | Bir tonnada, m |
|---|---|---|
| 57×3 | Massa, kg/m4,00 | Bir tonnada, m250,3 |
| 76×3,5 | Massa, kg/m6,26 | Bir tonnada, m159,8 |
| 89×3,5 | Massa, kg/m7,38 | Bir tonnada, m135,5 |
| 108×4 | Massa, kg/m10,3 | Bir tonnada, m97,5 |
| 159×4,5 | Massa, kg/m17,1 | Bir tonnada, m58,3 |
| 219×6 | Massa, kg/m31,5 | Bir tonnada, m31,7 |
| 273×7 | Massa, kg/m45,9 | Bir tonnada, m21,8 |
| 325×8 | Massa, kg/m62,5 | Bir tonnada, m16,0 |
Formula chok bor-yo‘qligini bilmaydi: massa tashqi diametr va devor bo‘yicha hisoblanadi. Bir o‘lchamdagi payvandlangan va choksiz quvur o‘rtasidagi narx farqi — metalldagi emas, qayta ishlashdagi farq va u zavod taklifida alohida satrda ko‘rinadi. Shartnomaga nima yozish kerak: ishlab chiqarish usulini so‘z bilan, sortament standarti va texnik shartlar standarti, loyiha markasi yonida zavod standarti bo‘yicha marka, sinov turi — gidravlik bosim yoki chokning buzmaydigan nazorati — va jo‘natish qaysi massa bo‘yicha borishi.
Markalar muvofiqligi
| GOST | GB (XXR) | ASTM | EN | Izoh |
|---|---|---|---|---|
| Po‘lat 20 | GB (XXR)20# | ASTMA106 Gr.B | ENP235GH | IzohChoksiz quvurlar. Tarkibi va mustahkamligi bo‘yicha eng yaqin analoglar; standartlarning sinov me’yorlari har xil |
| Ст3сп | GB (XXR)Q235B | ASTMA53 Gr.B | ENP235TR1 | IzohElektr payvandli quvurlar. A53 Gr.B eng yaqin analog: uning mustahkamlik chegarasi Q235B nikidan yuqori |
Muvofiqliklar eng yaqin, ammo aynan bir xil emas: kimyoviy tarkib va dopusklar standartlarga ko‘ra farq qiladi. Aniq marka va standart shartnomaga yoziladi.
Po‘lat zichligi 7,85 g/sm³ bo‘yicha nazariy massa, katalog jadvallari va kalkulyator bilan bir xil funksiya orqali. Yukning haqiqiy massasi — tortish va zavod sertifikati bo‘yicha.
