Xitoydan qozon: birinchi ishga tushirishgacha qaysi ruxsatlar kerak

Oʻzbekistonda bugʻ qozoni ortiqcha bosim ostida ishlaydigan uskunalar qatoriga kiradi. Unga qoʻyiladigan talablarni Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 4-avgustdagi 493-son qarori bilan tasdiqlangan Texnik reglament belgilaydi. Reglament 2026-yil 6-fevraldan qoʻllaniladi. Unga koʻra qozon muomalaga chiqarilishidan oldin muvofiqlikni baholashdan oʻtadi: deklaratsiyalash yoki sertifikatlashtirish. Qozon bilan birga davlat tilida pasport, chizma, mustahkamlikka hisob-kitob, saqlovchi qurilmalar haqidagi maʼlumotlar va yoʻriqnomalar kelishi kerak. Ishga tushirish va foydalanish — alohida bosqich: xavfsiz foydalanish qoidalarini Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi belgilaydi.

Quyida — reglamentning oʻzida nima deyilgani. Bu yuridik maslahat emas: olib kirishdan oldin shartnoma va zavod hujjatlarini sertifikatlashtirish organiga va sanoat xavfsizligi boʻyicha mutaxassisga koʻrsating.

Reglament qaysi qozonlarga tatbiq etiladi

Reglament, agar qozon sigʻimi 0,002 m³ dan katta boʻlsa, bosimi 0,05 MPa dan yuqori bugʻ yoki harorati 110 °C dan yuqori issiq suv beradigan qozonlarni qamrab oladi. Bunga har qanday sanoat bugʻ qozoni tushadi. Xuddi shu reglament bosim ostidagi idishlar, quvurlar, armatura va saqlovchi qurilmalarga ham amal qiladi.

Bugʻ qozonlari 2-ilovada — muvofiqligi majburiy tartibda baholanishi lozim boʻlgan uskunalar roʻyxatida bevosita nomlangan. Roʻyxatda ular 8402 tovar pozitsiyasidagi TIF TN kodlari bilan birga koʻrsatilgan.

Reglament ichida uskuna xavflilik toifalariga boʻlinadi. Toifa bosimga, sigʻimga va ishchi muhitga bogʻliq. Muvofiqlikni baholashning qaysi sxemasi qoʻllanishi toifaga bogʻliq.

1-qadam. Muvofiqlikni baholash

Qozonning reglamentga muvofiqligi ikki usuldan biri bilan tasdiqlanadi.

Deklaratsiyalash. Ariza beruvchi oʻz dalillari yoki laboratoriyadagi sinovlar asosida qozon reglamentga muvofiqligini oʻzi eʼlon qiladi. Partiya yoki bitta qozon uchun ariza beruvchi ishlab chiqaruvchi, uning vakolatli shaxsi yoki sotuvchi-importyor boʻlishi mumkin.

Sertifikatlashtirish. Muvofiqlikni sertifikatlashtirish organi tasdiqlaydi. Partiya va yakka qozon uchun ham ariza beruvchi importyor boʻlishi mumkin. Sxemalardan biri partiyani Oʻzbekistonga olib kirilishidan oldin sertifikatlashtirishga imkon beradi. Bunda namunalarni tanlab olish va ularni sertifikatlashtirish organiga yetkazish uchun ariza beruvchi javob beradi.

Deklaratsiya va sertifikatlarni rasmiylashtirish tartibini Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 14-avgustdagi 502-son qarori bilan tasdiqlangan nizomlar belgilaydi. Reglament kuchga kirgunga qadar olingan muvofiqlik hujjatlari ularning oʻzida koʻrsatilgan muddat davomida amal qiladi.

2-qadam. Zavod qozonga ilova qiladigan hujjatlar

Reglament yetkazib berishdagi texnik hujjatlarni sanab oʻtadi:

Hujjatlar davlat tilida, buyurtmachi talabi bilan esa boshqa tillarga tarjimasi bilan taqdim etiladi. Pasportni qogʻoz yoki elektron shaklda berish mumkin. Elektron pasport haqiqiyligini tekshirish mumkin boʻlgan QR-kod bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak.

Reglamentning alohida bandi qozon pasportida nima boʻlishi kerakligini sanab oʻtadi: ishlab chiqaruvchi, ishlab chiqarilgan sana, model, zavod raqami, hisoblangan xizmat muddati va resurs, hisobiy yoqilgʻi, yoqilgʻi sarfi, gorelka, hisobiy, ishchi va sinov bosimi, bugʻ unumdorligi, saqlovchi qurilmalar, sath koʻrsatkichlari, armatura, avtomatika va himoyalar, nasoslar, asosiy elementlarning payvandlash, nazorat va gidravlik sinovlari haqida maʼlumotlar. Bu roʻyxatni zavod bilan shartnomaga kiritish kerak.

3-qadam. Markirovka

Qozonda yoki unga mahkamlangan metall plastinkada (yorliqda) quyidagilar boʻlishi kerak:

• nomi, turi, markasi yoki modeli;
• ishchi, hisobiy va sinov bosimi;
• material;
• ishlab chiqaruvchi va uning tovar belgisi;
• zavod raqami va ishlab chiqarilgan sana;
• ishlab chiqaruvchi mamlakat;
• energiya samaradorlik koʻrsatkichi — energiya ishlab chiqaradigan yoki isteʼmol qiladigan uskuna uchun.

Agar biror narsa qozonning oʻziga sigʻmasa, uni foydalanish qoʻllanmasida koʻrsatishga ruxsat etiladi.

Muddati oʻtgan uskunani olib kirish mumkin emas

Vazirlar Mahkamasining 493-son qarori alohida belgilab qoʻydi: 2026-yil 1-yanvardan xizmat muddati tugagan bosim ostidagi uskunani olib kirish taqiqlanadi. Ishlatilgan qozon uchun bu asosiy savol: xizmat muddati ishlab chiqaruvchi pasporti boʻyicha hisoblanadi. Pasporti bor yangi qozonda bu muammo yoʻq.

4-qadam. Ishga tushirish va foydalanish

Reglament loyihalash, ishlab chiqarish, markirovka va muvofiqlikni baholashga taalluqli. Xavfsiz foydalanish qoidalarini, uning oʻz matniga koʻra, maxsus vakolatli organ — Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi belgilaydi.

Xuddi shu qaror bilan 0,05 MPa bosim chegarasi va 110 °C harorat xavfli ishlab chiqarish obyektlarining sanoat xavfsizligi, sanoat xavfsizligi ekspertizasini oʻtkazish tartibi va maxsus elektron tizim orqali ruxsat berish tartib-taomillari haqidagi hujjatlarga koʻchirilgan. Bundan koʻrinadiki, bu chegaradan yuqori qozon ularning ham taʼsiriga tushadi. Bu hujjatlarning oʻzi maqolada koʻrib chiqilmagan. Roʻyxatdan oʻtkazish, ekspertiza va xodimlarni ishga qoʻyish tartibini qozon maydonga kelishidan oldin Qoʻmitada yoki ekspert tashkilotida aniqlang.

Reglamentga rioya etilishini Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi, Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi va boshqa vakolatli organlar nazorat qiladi.

Biz buni qanday qilamiz

• Qozonni ishlab chiqaruvchi zavoddan tanlaymiz. Pasport tarkibi, hisob-kitoblar va yoʻriqnomalarni ishlab chiqarishdan oldin zavod bilan yozma kelishib olamiz.
• Muvofiqlik sertifikati, deklaratsiya va olib kirish ruxsatnomalari — bizning tomonda.
• Shefmontaj va ishga tushirishni ishlab chiqaruvchi zavod olib boradi. Biz uning muhandislari chiqishini, tarjimani va maydonga kirishni tashkil qilamiz.